در صورت عدم رعایت مسائل بهداشتی و تغذیه*ای در فصل گرما، امكان بروز بیماری*های بسیاری از جمله گرمازدگی به وجود می*آید. گرمازدگی كه از بیماری*های شایع فصل تابستان است، با افزایش درجه حرارت هوا و تعریق زیاد بروز می*كند و به دلیل تابش مستقیم آفتاب، با سرخی پوست، افزایش ضربان قلب و حتی غش همراه است. این بیماری نه*تنها در افراد عادی بلكه در ورزشكاران نیز به كرات دیده می*شود كه با رعایت نكاتی ساده می*توان از بروز آن پیشگیری كرد.

:: گرما زدگی چیست؟
به هم خوردن تعادل در مكانیسم*های تنظیمی*گرمای بدن، گرمازدگی نامیده می*شود. تولید گرما در بدن به علت افزایش شدید حرارت محیط و ناتوانی در دفع حرارت ایجاد شده باعث گرمازدگی می*شود. گرمازدگی به دو دسته تقسیم می*شود: الف) كلاسیك. ب) فعالیتی.

فرم كلاسیك بیشتر در سنین بالا و در بیماران قلبی عروقی، بیماری*های مزمن، بیماری*های روانی، معلولان، افراد چاق، افرادی كه به هر دلیل دچار كاهش آب بدن شده اند، استفاده*كنندگان از بعضی داروها (آرامبخش و خواب*آور، آنتی كولینرژیك، آنتی هیستامین و داورهای مدر) پس از چند روز تماس با هوای گرم كه امكان تهویه مناسب محیط هم نباشد اتفاق می*افتد. فرم فعالیتی در سنین پایین*تر و به دنبال فعالیت*ها و ورزش*های سنگین در آب و هوای گرم (مانند كسانی كه مسافت زیادی می*دوند، بازیكنان فوتبال) و در شرایط كمبود آب بدن (دهیدراتاسیون) اتفاق می*افتد. به*طور كلی گرمازدگی در بالای 50 سال و بیشتر در فصول گرم و مرطوب اتفاق می*افتد كه دمای مركزی بدن به بیش از 40 درجه سانتیگراد می*رسد.


افراد مستعد گرمازدگی شامل كودكان، سالمندان، بیماران مزمن قلبی، دیابتی و مبتلایان به نارسایی كلیه و مبتلایان برخی بیماری*های پوستی كه با اختلالات غدد عروقی مواجهند می باشند و افرادی با سابقه مصرف داروهای ضد افسردگی، پاركینسون و پرفشاری خون را دارند در ساعات اوج گرما (ساعت 10 تا 16) از منزل خارج نشوند. در صورت قرارگیری فرد در محیط گرم، سیستم تنظیم درجه حرارت بدن از كار می*افتد كه این وضعیت در محیط*های گرم و مرطوب و فعالیت*های بدنی شدید تشدید می*شود. با افزایش درجه حرارت بدن برای جبران، تعریق بیشتر شده و متعاقب آن جریان خون به سمت نواحی سطحی بدن (پوست) افزایش می*یابد. از عوارض تعریق شدید از دست دادن مقادیر فراوان مایعات بدن به همراه نمك است.

:: نشانه*های گرمازدگی
از علائم گرمازدگی افزایش دمای مركزی بدن، خشكی پوست، افزایش تعداد تنفس، حالت گیجی و در نهایت عدم هشیاری می باشد. گاهی شدت گرما به حدی است كه فرد از فرط گرمازدگی وارد خستگی گرمایی می*شود. احتمال بروز گرمازدگی در محیط گرم و مرطوب را بیشتر است. در این حالت، پوست برافروخته و حتی بی*رنگ و رنگ پریده و گاهی تیره می*شود و سردرد و در موارد شدیدتر گرفتگی و درد شدید عضلات، اختلال در ذهن و تكلم، پرخاشگری، خواب آلودگی، گیجی، كاهش و سستی عكس*العمل تشنج و در بدترین شرایط كما و مرگ بروز می*كند. از سوی دیگر، علائمی* مانند پوست خشك و داغ، تهوع یا استفراغ، سنكوپ، تشنج، اختلالات ریتم قلب، اختلال تكلم، افت فشار خون (به دلیل دهیدراسیون و اتساع عروق محیطی)، نبض ضعیف، هذیان، كاهش حجم ادرار و در موارد پیشرفته عدم هوشیاری شود كه در صورت عدم رسیدگی به بیمار می*تواند كشنده باشد.

:: مبارزه با گرمازدگی
در نخستین اقدام برای كمك به فرد گرمازده باید سریعا وی را از محیط گرم خارج كرد و در وضعیت پشت خوابانده شود سپس با پارچه*ای مرطوب یا كیسه یخ، گرم*ترین نواحی (چین*های بدن) نظیر گردن، كشاله ران،* زیر بغل و پشت زانو خنگ نگه داشته شود. فرد گرمازده به علت تعریق، مایعات فراوانی را از دست می*دهد، و غلظت خون فرد گرمازده افزایش می*یابد؛ بنابراین خون*رسانی به قلب و مغز دچار اختلال می*شود در این شرایط بالا نگه داشتن پاها توصیه می*شود. چنانچه فرد گرمازده با كرامپ*های عضلانی، هشیار و قادر به تحمل مصرف مایعات است می*توان مایعات خنك را به وی خوراند و به جبران نمك از دست رفته یك قاشق چایخوری نمك به یك لیتر آب (معادل 4 لیوان) اضافه و در صورت امكان به این محلول اندكی مواد شیرین افزوده شود. در صورت عدم توانایی نوشیدن مایعات توسط فرد گرمازده انتقال وی به یك مركز درمانی الزامی*است، برای افراد گرمازده استراحت 24 ساعته توصیه می*شود.

:: چی بپوشیم؟
توصیه می شود لباس*های خنك، نخی و پنبه*ای نازك و به رنگ روشن كه امكان تبادل هوا فراهم شود پوشیده شود بدین ترتیب با تبخیر مناسب از بروز گرمازدگی جلوگیری می*شود.

:: چی بخوریم؟
در هوای گرم از خوردن غذای چرب و سنگین خودداری شود، افرادی كه ناگزیر به فعالیت*های ورزشی در هوای گرم هستند باید برای سازگاری بدن از نرمش*های سبك آغاز كنند و فعالیت*های ورزشی سنگین را به ابتدای صبح و یا عصر موكول نمایند.

:: بهترین شربت برای رفع گرمازدگی
با چكاندن چند قطره آبلیمو در آب آشامیدنی و مقدار كمی نمك، تركیب مناسبی به دست می*آید كه می*تواند كمك زیادی به پیشگیری از بروز گرمازدگی باشد و خودداری از قرار گرفتن در معرض تابش مستقیم خورشید و استفاده از مایعات به میزان قابل توجه از جمله توصیه*های مقابله با گرمازدگی است كه باید جدی گرفته شود.